|
SOSYOMETRİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER
1- Sosyometri
Nedir?
Bir grubu oluşturan bireylerin sosyal
ilişkileri, grubun yapısı, birbirleriyle olan ilişkilerin duygusal
biçimleri, grup içindeki alt gruplar, klikler, grubun genel
görünümü, ahengi, grup bütünlüğü ve bölünmeler hakkında objektif
bilgiler edinmek için kullanılan güvenilir bir tekniktir.
2- Sosyometrinin
İşlevi, Amacı ve Önemi;
*Bireylerin sosyalleşme derecelerini
değerlendirme olanağı verir.
*Grubu oluşturan bireylerin gözüyle
grubun genel yapısının ve etkileşim ağının bilinmesine yardımcı
olur.
*Alınan sonuçlara göre ekipler
oluşturulabilir. Bu tür düzenlemelerle çalışma verimi
arttırılabilir.
*Bireyleri tek tek inceleme, bilgi
toplama yöntemleri yerine, bireylerin topluca grup içinde
birbirleriyle olan sosyal uzaklık ve yakınlıklarını belirlemeye
olanak verir.
*Aynı anda birçok kişi hakkında
kapsamlı bilgiler vermekte, bireyler arası ‘etkileşim ağı’ ve
dinamizmin sonucu, ortaya çıkan uyum sorunlarına yardımcı
olmaktadır.
*En çok sevilen öğrencinin ve
istenmeyen öğrencinin kim ya da kimler olduğu, kimlerin grup dışında
kaldığı, grupların kimlerden meydana geldiği, grubun ya da sınıf
liderinin kim olduğu sosyometri yoluyla anlaşılabilir.
3- Sosyometri Nasıl
Uygulandı?
Sosyometri uygulanacak gruptaki
bireylere önceden belirlenmiş bir ölçüte göre gruptaki kişilerden
birlikte bulunmayı tercih ettiği üç kişinin adını tercih sırasına
göre yazması istendi. Tercih edilecek kişi sayısı, maksimum 3 kişi
olarak belirlenmiş olup, öğrencinin dilerse iki kişiyi, bir kişiyi
veya hiç kimseyi seçmeyebileceği vurgulandı.
Bizim ölçütümüz ‘Görevlendirildiğiniz
bir projede çalışırken sınıfınızdan yanınızda olmasını istediğiniz 3
arkadaşınızın ismini önem sırasına göre yazınız’.
4-Sosyometri
Matrisi Nasıl Düzenlendi?
Sınıf listesi enine ve boyuna olmak
üzere bir tablo hazırlandı. Boyuna hazırlanmış olan listelerde
seçenler/reddedenlerin tercihleri gösterildi. (s) harfi seçmeyi, (r)
harfi reddetmeyi ifade etmektedir.
5-Sosyometrik
Statü Puanı Nasıl Hesaplandı?
Bizim çalışmamızda her bir öğrenciden
maksimum 3 kişinin tercih edilmesi veya reddedilmesi istendi. Bunun
üzerine her bir öğrenci, en fazla tercih ettiği/reddettiği, ikinci
olarak tercih ettiği/reddettiği ve son sırada tercih
ettiği/reddettiği üçer öğrencinin adını belirtti. Bu durumda her bir
öğrenci, bazı üyelerce birinci sırada, bazılarınca ikinci, bazıları
tarafından ise üçüncü sırada tercih edilmiş veya reddedilmiş oldu.
Bu tercihlere/reddetmelere ağırlıklı puan vererek, her bir
öğrencinin sosyometrik statüsü belirlendi. Yani, bir öğrenci, kaç
kişi tarafından ilk sırada seçilmiş/reddedilmiş ise bu sayı 3 ile,
kaç kişi tarafından ikinci sırada seçilmişse bu sayı 2 ile, kaç kişi
tarafından üçüncü sırada seçilmişse, bu sayı da 1 ile çarpıldı. Elde
edilen puanlar toplandı ve her bir öğrencinin sosyometrik statü
puanı belirlendi.
Sosyometrik statünün sayısal olarak
incelenmesinin amacı; öğrencilerin sosyal ortamdaki sorunlarını
belirlemektir.
6-Sosyogram Nedir?
Nasıl Yapıldı?
Bir gruba ait sosyogram; adeta o
gruptaki kişilerarası etkileşimleri gözlenir hale getiren bir
röntgendir. Sosyometri matrisini dikkatle incelersek, grubun
sosyometrik örüntüsü hakkında bilgi sahibi olabiliriz. Fakat buna
rağmen, sosyogramların matrislere olan üstünlüğü; bir gruba ait
sosyogramda, o grubun sosyometrik örüntüsünün açık-seçik görülür
hale gelmesidir.
Sosyometrik statü puanları
doğrultusunda en fazla puan alan öğrenci, en içteki halkaya, daha az
puan alanlar ise ilgili oldukları halkalara yerleştirilmek suretiyle
sosyogram yapıldı.
*Erkek öğrenciler üçgen ile, bayan
öğrenciler daire ile gösterildi.
*1. derece seçmeler kırmızı renk, 2.
derece seçmeler pembe renk, 3. derece seçmeler ise yeşil renk ile
gösterildi.
*Reddetmeler siyah renk ile
gösterildi.
*Seçmeler (-----------) işareti ile,
Reddetmeler (________) gösterildi.
 *Tek
yanlı Seçmeler/reddetmeler ok ile,
*Karşılıklı seçmeler
--------------ile , karşılıklı reddetmeler __________ ile,
tutarsızlıklar var ise yani bir öğrenci diğer öğrenciyi seçerken
onun reddetmesi gibi bu durum
--------------___________ işareti ile
gösterildi.
7- Sosyogramda
Saptanan Kişilik Tipleri ya da İlişki Türleri Şunlardır:
Liderler
(Yıldız üye): Diğer üyeler tarafından sıklıkla tercih
edilen kişilerdir. Bunlar önder olarak seçilen, fikirlerine
başvurulan ve kararlarına uyulan grup üyeleridir. Bir grupta birden
çok lider olabilir.
Yalnızlar-Terkedilmişler
(Yalnız kalmış-izole edilmiş üye): Gruptaki üyelerin
hiçbiri tarafından tercih edilmemiş kişilerdir.
Yalnızlık Türleri:
a-) Birey, grup içinden hiç kimse
tarafından seçilmez ve itilmez; aynı zamanda kendisi de kimseyi
seçmez, reddetmez, yalnızdır. Bu durumdaki bir bireyin sosyogramdaki
görünümü bir daire veya bir üçgenden ibarettir.
b-) Bireyi, grup içinden kimse seçmez;
fakat o bazı kimseleri seçer.
Seçen üye:
Kendisinden istenen seçme sayısının yarısından fazlasını yapan
deneğe verilen addır. (3 kişi seçmeleri istenmişti. 2 kişiyi seçen
bir üye seçen üye olarak kabul edilir.)
Reddeden
üye: Kendisinden istenen reddetme sayısının yarısından
fazlasını yapan deneğe verilen addır. (3 kişi reddetmeleri
istenmişti. 2 kişiyi reddeden bir üye reddeden üye olarak kabul
edilir.)
Klikler:
Ana gruptan soyutlanmış ama kendi aralarında karşılıklı tercih
yapan küçük alt gruplardır.
Zincirsel
İlişkiler: Zincirlerdeki bağlantıda olduğu gibi
bireylerin karşılıklı ilişki olmaksızın ulamalı olarak birinin
diğerini tercih etmesi durumudur. Bu ilişkiler güçlü ilişkiler
değildir.
8-Sosyogram
Sonuçları Hangi Doğrultuda İncelenecek?
Sosyogramlar, gruptaki en çok
istenen lider, istenmeyen bireyler, dengeli ve dengesiz sosyal
ilişkiler ve alt gruplar hakkında betimsel bilgiler verirler. Ancak
gruptaki bireyler arası ilişkilerin ‘nedenlerini’ açıklamazlar;
gözlenen yapı ve ilişkilerin nedenlerini incelemeye yarayan ipuçları
verirler. Grubun yapısına ilişkin nedenlerin anlaşılması için
sosyogramdaki örüntülerin incelenmesi gerekir.
İncelemede Ele
Alınması Gereken Bazı Temel Konular Aşağıda Özet Olarak Verilmiştir:
1-
Her birey grup
içinde istenilen düzeyde grupla bütünleşebilmiş midir, yoksa
parçalanma mı söz konusudur.
2-
Gruptaki bireyler
arasında alt gruplar, klikler var mıdır, varsa bu yapısal ilişkinin
nedenleri neler olabilir.
3-
Gruptaki lider
sayısı, lider olarak seçilen bireylerin beden, zihin, sosyal,
duygusal ve kişilik özellikleri, bunların toplum normlarına uygun
değer ve özellikler olup olmadığı,
4-
Gruptaki üyelerin
lider anlayışları, lider olarak istedikleri kişilerde aradıkları
değerler ve standartlar,
5-
Grupta yalnız olan
veya reddedilen bireylerin istenmeme nedenleri ve bunlara yapılacak
yardım
6-
Karşılıklı olarak
birbirlerini isteyen ikili veya üçlü kliklerin niteliği, pozitif
veya negatif amaçları olup olmadığı,
7-
Gruptaki lider ve
istenmeyen bireylerin durumlarına ilişkin olarak
öğretmenlerin-amirlerin bu öğrencilere karşı takındıkları tutumlarla
bir ilişkisi olup olmadığı,
8-
Her iki cinse
ilişkin ilişkilerin durumu,
Yukarıda
Belirtilen Konular Işığında Cevap Bekleyen Sorular
A-
GRUPLARI TEŞKİL EDEN
ÖĞRENCİLERİN:
1-) Ekonomik nedenlerle mi?
2-) Aynı memleketin çocukları
olduklarından mı?
3-) Akraba oluşlarından mı?
4-) Karakter ve mizaç uyuşmasından mı?
5-) Derslerdeki ortak başarı ve
başarısızlıklardan mı?
6-) Aile yaşantılarının benzer
oluşlarından mı?
7-) Okul dışı faaliyetleri bir arada
yaptıklarından mı? “BİR ARAYA GELDİKLERİ
ARAŞTIRILMALIDIR.
B-
YALNIZLIĞA İTİLEN
ÖĞRENCİNİN:
1-) Ailesi ve kendisi ile yapılan
görüşmelerle
2-) Sınıf içi ve dışı yapılan
gözlemlerle
3-) Hayat hikayesini kendisine
yazdırarak,
4-) Öğretmenlerinin de düşüncelerini
alarak ONU BU DAVRANIŞA İTEN NEDENLER
ARAŞTIRILMALIDIR.
C-
KIZLARLA ERKEKLERİN AYRI
GRUPLAR TEŞKİL EDİŞLERİ:
1-) Utanç duygusundan mı?
2-) Aile baskısından mı?
3-) Okuldaki ortamdan mı?
4-) Eksik verilen cinsel eğitimden mi?
5-) Beğenilmemek korkusundan mı?
İLERİ GELDİĞİ ARAŞTIRILIR.
|
