|
Yüksel ÇARHACIOĞLU
1. Sınıf Emniyet
Müdürü
Şükrü Balcı Polis Meslek Yüksek Okulu Müdürü
POLİS VE STRES
GİRİŞ
Yaşanan olumlu ve olumsuz her
türlü değişim“uyum” gerektiğinden belirli bir düzeyde stres
yaratmaktadır, ancak, bio-kimyasal özellikler, fiziksel güç,
psikolojik ve duygusal yapı, alışkanlıklar ve tavırlar ve sosyal
değerlerin her biri, kişinin strese karşı nasıl tepki
vereceğinde ve stresli durumla nasıl başa çıkacağında önemli rol
oynamaktadır. Var olan dengenin bozulması ya da değişmesi
halinde gösterilen stres tepkileri, canlılığın sürdürülmesi
açısından çok önemli bir işleve sahiptir, çünkü ancak bu yolla
değişime uyum sağlamak mümkün olabilmektedir. Değişime uyum
sağlanamaması durumunda iş ortamında verimsizliğin oluşmasına ve
çalışanlarda iş doyumsuzluğuna yol açmaktadır.
Ülkemizde ve dünyada
gerçekleştirilen stres tarama çalışmalarında, polis stresinin
genellikle çalışma ortamının organizasyonu ve işletme
politikaları ile ilgili olduğu sonucuna varılmıştır. Dünyada
polislerin yaşadığı stres düzeyi ve stres kaynakları üzerinde
yapılan araştırma bulguları iş stresi ile işyeri koşulları,
kişilik özellikler, iş doyumu, sosyal destek, roller ve strese
yakınlık gibi faktörlerin ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.
Genel olarak polislerin en stresli
mesleklerden birine sahip olduğu kabul edilmekte ise de; polis
stresinin bazı özellikleri vardır. Polislerin diğer mesleklerde
çalışanlarla karşılaştıklarında stres düzeylerinde belirgin
farklılıklar olmadığı bilinmektedir. Ancak; polislerin diğer
mesleklere göre farklı nedenlerle stres yaşadığı ve stresin
genellikle işin niteliğinden kaynaklanmadığı; polislerin
çoğunlukla idari ve örgütsel yapılanmaya bağlı olarak stres
yaşadıkları görülmektedir.
İŞ YERLERİNDEKİ STRES KAYNAKLARI
Genelde işyerlerinde stres daha
çok şu alanlarda oluşmaktadır. iş ortamındaki rollerdeki
belirsizliklerin olması, kişiler arası çatışmalar yaşanması,
çalışanlarda aşırı sorumluluk baskısı, yoğun iş yükü, iş yeri
ortamına katılımsızlık ve işyerinde mekan-yerleşim sorunları
işyeri stresini oluşturmaktadır.
TÜRK POLİSİNİN STRES KAYNAKLARI
Türk polisindeki stres
değerlendirmesinde 6 ana bölümde stres kaynağını
sınıflandırmamız mümkündür. Bunlar;
a-
İşin doğası ( İş
ortamından kaynaklanan nedenler)
b-
Kişisel özelikleri (
Sosyal benlik algılaması)
c-
Çalışma koşulları (
Çevre faktörleri ve iş yükü)
d-
İdari, yasal ve
sosyal destek alamama
e-
Ekonomik ve maddi
nedenler
f-
Aile yaşantısından
kaynaklanan nedenlerdir.
Türk polisinin stres
kaynaklarının belirlenmesi sırasında yakınma sıralanmasına
bakıldığında ekonomik ve maddi nedenleri öncelikle ifade
ettikleri belirlenmiştir.Yani ekonomik nedenler, yakınılan stres
kaynakları sıralamasında birinci sırada gözükmesine rağmen
gerçek stres belirtileri sıralanmasında daha alt sınırlardadır.
Bunun nedeni diğer faktörlere göre ekonomik nedenler daha kolay
dile getirilebilmektedir ve kişiye idari ve yasal sorun
çıkarmaktadır.
a-
İş ortamı (işin
doğası)
Polisler sürekli normal dışı
olaylar (suç, suçlu ,cinayet vs.)’la mücadele etmektedir.
Polislerin ruhsal durumunu olumsuz etkilemektedir. Teşkilat
içinde zaman zaman hiyerarşik yapının çalışanların iş doyumunu
engelleyecek biçimde uygulanması polislerde verimliliğin
düşmesine neden olmaktadır. Teşkilatta meslek standartlarına
uygun görev tanımlarının oluşması görev tanımında belirsizliğe
ve meslekte branşlaşmanın ortaya çıkardığı olumsuzluklara yol
açmaktadır. Türk polisinin yasalarla belirlenmiş olan sorumluluk
alanının genişliği, her yasal uygulamadan polisin mesul
tutulmasına yol açmaktadır. Polis ortalama 800 yasa, kanun
hükmünde kararname, tüzük ve yönetmeliklerden sorumludur. Ancak
sorumlu olmasının yanında yasaların icracısı durumundadır. Yani
bir suç olayında ilgili tüm yasaların uygulamalarını bilmek ve
yanlış yapmamak zorundadır.
b-Kişisel Özellikleri (Sosyal
Benlik Algılaması)
Kişilik özelliklerinin polis
seçiminde değerlendirilmemesi, polisliğe uygun olmayan kişilik
özelliğine sahip kişilerin mesleğe katılmasına neden olmaktadır.
Polislerde kişilik özelliği olarak strese yatkınlık ve iletişim
becerilerinin yetersizliği polislerin iş ortamına uyumunu
etkilemektedir. Ayrıca polislerin başka sağlık problemleri de
streslerini artırmaktadır. Türk polisinde benlik algılamasıyla
ilgili nedenler mesleğe uyumunu engellemektedir. Yani teşkilat
çalışanlarının polis kimliğiyle özdeşleşmeleri ve polislik
mesleğini benimsemeleri yaptıkları işten memnun olmamalarına yol
açmaktadır.
c-Çalışma Koşuları(Çevre
Faktörleri ve İş Yükü)
Türk polisinde işyerinde izin
kullanamama ve ödüllendirmede adaletsizlik düşüncesi meslek
doyumunu düşürmektedir. Çalışma ortamında bireysel rollerin
belirsizliği, vardiya sistemindeki problemler, nöbetlerin
uzunluğu ve mesai dışında sık sık göreve çağrılma gibi çalışma
ortamından kaynaklanan nedenler polisin stres kaynaklarından
bazılarıdır. Hiyerarşik yapının katı biçimde uygulanması polisin
insiyatif kullanma imkanını ortadan kaldırmaktadır. Bunların
yanında asli görev dışı algılanan işlerde göreve gelme (Konser,
maç gibi) durumunda kalmaları polisin stresini artırmaktadır.
d-İdari, Yasal ve Sosyal Destek
Alamama
Kurumsal desteğin azlığı ya da
kurumun idari desteği vermemesi, yapılan görevle ilgili çok
çabuk açığa alınabilme ile sıklıkla yasal soruşturmaya maruz
kalma mesleki verimliliği düşürmektedir. Yani polislerin
üstlerinden işiyle ilgili bilgi ve destek alamaması meslek
doyumunu düşürmektedir. Ortalama 800 civarında yasa, yönetmelik
ve tüzükten sorumlu tutulmanın yanında, görevi yaparken
karşılaşılan engellerden dolayı yasalar karşısında sıklıkla
suçlu konumuna düşme görev yapmayı engellemektedir. Bir olayda
olay aynı olmasına rağmen polisin uygulamasında farklı farklı
değerlendirmeler ortaya çıkmaktadır. Örneğin: 2003’te Adana’da
yaşanan yaralama olayında polisin olaya müdahale edip etmemesi
durumunda olduğu gibi. Bunların yanında kurum ve kurum dışı
sosyal destek azlığı ya da hiç desteğin olmaması mesleğin
benimsenmesini engellemektedir. Bütün bu nedenler polisin kurum
ve toplum içinde kendisini yalnız hissetmesine yol açmaktadır.
Dolayısıyla Türk polisinin mesleki doyumu ve mesleki
özdeşleşmesi sağlanamamaktadır.
e-Ekonomik Nedenler
Polisin eşdeğer diğer meslek
gruplarına göre ücretinin düşük olması iş doyumunu
etkilemektedir. İş ortamında ödüllendirmenin ve diğer ekonomik
ve sosyal desteklerin azlığı ekonomik olarak rahat
hissetmemesine yol açmaktadır. Özlük haklarıyla (Yüksek okul
mezuniyeti, meslekte branşlaşma gibi.) ilgili iyileştirmelerin
yapılmasında güçlüklerin olması polislerde adaletsiz
davranıldığı konusunda düşüncelerin gelişmesine yol açmaktadır.
Çünkü çalışanın aldığı ücret toplumdaki sosyo-ekonomik
statüsünün de belirleyicisidir.bu nedenlerden dolayı polisin
verimliliği düşmektedir.
f-Ailesinden Kaynaklanan Nedenler
Polisin aile yaşantısından
kaynaklanan problemler (Evli ya da bekar olma gibi) de iş
stresini artırmaktadır. Ailede ekonomik, sağlık ya da duygusal
problemlerin olması iş verimini düşürmektedir. Diğer taraftan iş
ortamındaki özellikle mesai sisteminden kaynaklanan nedenlerden
dolayı ailesine zaman ayıramama problemler de aile yaşantısını
etkilemektedir.
g-Diğer Nedenler
Polisin bir problemi olduğunda ruh
sağlığı yardımı alamaması stresini artırmaktadır.
Yönetmeliklerde ki aktif silahlı polislikle ilgili
uygulamalardan ve toplumun ruh sağlığı ile ilgili genel
yargılardan dolayı polis ilgili uzmanlara resmi yollardan
başvurmak istemektedir. Sonuçta problemleri daha da kronik hale
gelmektedir. Ayrıca sosyal, sanatsal ya da sportif faaliyetlere
katılmama polisin ruhsal dengesini etkilemektedir. Hizmet içi
eğitimlere katılamama da mesleki performansını etkilemekte ve iş
yerinde kendine güvenini azaltmaktadır. Mesleki doyumu düşen
personelin de stersinde yükselme olmaktadır.
SONUÇ
Stres düzeyi fazla yüksek olan
polislerin is doyumları daha düşük olmaktadır. İş doyumu düşük
ve aşırı stresli personelin de verimi düşmektedir. Polis
stresinin genellikle çalışma ortamının organizasyonu ve işletme
politikaları ile ilgili olduğu sonucuna varılmıştır. İş stresi
ile iş yeri koşulları, kişilik özellikleri, işin niteliği,
işyerinin örgütlenme biçimi, stresle baş etme stratejileri, iş
doyumu, sosyal destek, roller ve strese yatkınlık gibi faktörler
ilişkilidir. Sağlıklı bir personelin seçiminin
gerçekleştirilmesi ,iş ortamında mesai,,fiziksel yapı ve rol
tanımı gibi konularda iyileştirmenin yapılması ile sağlık,sosyal
ve ekonomik alanlarda desteklerinin artırılması yararlı
olacaktır. Bu nedenlerden, dolayı Türk polisinin iş doyumunu
artıracak, verimliliğini yükseltecek ve aşırı stresini
denetleyebilecek yasal, idari ve kişisel düzenlemelerin
yapılması gereklidir
KAYNAKLAR
Baltaş, A. , Batlaş, Z.(1990).
Stres ve Başa Çıkma Yolları, Remzi Kitapevi, İstanbul
Baltaş, A. , (1996) Stres ile
Başa Çıkma Yolları ve İş hayatında stres. IX. Ulusal Psikoloji
Kongresi, İstanbul
Baltaş, Z. , (1996) Stres ve
Sağlık. IX. Ulusal Psikoloji Kongresi, İstanbul
Emniyet Genel Müdürlüğü, Stres
Taraması Çalışması Raporu, Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü,
Ankara 2000
Gültekin, E., (2001)Polis Seçimi
ve Psikolojik Testlerin Kullanımı. Polis Bilimleri Dergisi. 3
(3-4), 139-147
Şahin, N.,Stresle Başa Çıkma. Türk
Psikologlar Derneği Yayınları: 2, Ankara 1994
Şahin, N., Durak, A.,(1994).
Occupational stress and job satisfaction : the case of the
banking personel. 23rd Internationel Congress of Applied
Psychology. Madrid, SPAİN
Unsal, p., (1996) Algılanan İş
Özellikleri, Güven ve İş Doyumunun Cinsiyet ve Mesleğe Göre
İncelenmesi , IX. Ulusal Psikoloji kongresi İstanbul
|
