Selcen Ataç

İNFAZ MEVZUATI

 

 

Hukuk Serisi: 12

ISBN: 975-6001-04-06

 

 

Bu kitap

Prof. Dr. Feridun Yenisey

tarafından yayına hazırlanan

“Polis ve Hukuku”

adlı kitabın içinde yer alan Makale Kanun veya

Yönetmeliklerden birini oluşturmakta olup,

Ulus Basım Yayın Tesislerinde

basılıp ciltlenmiştir.

 

 

ULUS BASIM YAYIN

Davutpaşa Cad.  Güven Sanayi Sitesi  C Blok  No: 268

Topkapı – İstanbul

Tel: (0212) 544 65 81 Fax: (0212) 544 51 59

ulusbasimyayin@gmail.com

İçindekiler:

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun

Amaç……………………………………………………… Madde 1

İnfazda temel ilke…………………………………………. Madde 2

İnfazda temel amaç……………………………………….. Madde 3

İnfazın koşulu…………………………………………….. Madde 4

İnfazın Dayanakları ve Kimin Tarafından İzleneceği…….. Madde 5

Hapis cezalarının infazında gözetilecek il­keler…………… Madde 6

İyileştirmede başarı ölçütü…………………………………Madde 7

Kapalı ceza infaz kurumları………………………………. Madde 8

Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurum­ları…………... Madde 9

Kadın kapalı ceza infaz kurumları…………………………Madde 10

Çocuk kapalı ceza infaz kurumları………………………...Madde 11

Gençlik kapalı ceza infaz kurumları………………………  Madde 12

Gözlem ve sınıflandırma merkezleri……………………… Madde 13

Açık ceza infaz kurumları………………………………… Madde 14

Çocuk eğitimevleri…………………………………………Madde 15

Hapis cezasının infazının hastalık nedeni ile ertelenmesi…  Madde 16

Hükümlünün istemiyle infazın ertelenmesi……………….. Madde 17

Akıl hastalığı dışında ruhsal rahatsızlığı olan hükümlülerin ceza­larının infazı……………..……………......................................Madde 18

Yakalama emri……………………………………………. Madde 19

Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılacak iş­lemler…………..Madde 20

Kuruma alınma ve kayıt işlemleri………………………… Madde 21

Hükümlüler ile yakınları ve ilgililerin bilgi­lendirilmesi......   Madde 22

Hükümlülerin gözlem ve sınıflandırılması..........................Madde 23

Hükümlülerin gruplandırılması ........................................Madde 24

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının in­fazı…………… Madde 25

Cezayı çekme, güvenlik ve iyileştirme prog­ramına uyma…Madde 26

Sağlığın korunması kurallarına uyma……………………...Madde 27

Bina ve eşyanın korunması……………………………….. Madde 28

Hükümlülerin çalıştırılması………………………………..  Madde 29

Kurum dışında çalıştırma…………………………………. Madde 30

Kurum hizmetinde çalıştırma……………………………... Madde 31

Ücret ve Sosyal Haklar…………………………………….Madde 32

Kurumların iç güvenliği……………………………………Madde 33

Kapıların açılmaması ve temasın önlenmesi………………  Madde 34

Oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek kişisel eşyalar…  Madde 35

Arama……………………………………………………...Madde 36

Disiplin cezalarının niteliği ve uygulama ko­şulları……….  Madde 37

Disiplin cezaları ve tedbirleri……………………………..  Madde 38

Kınama……………………………………………………. Madde 39

Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma……………………  Madde 40

Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bı­rakma……………. Madde 41

Haberleşme veya iletişim araçlarından yok­sun bırakma                  veya kı­sıtlama…………………………………………….........Madde 42

Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma……………………. Madde 43

Hücreye koyma…………………………………………… Madde 44

Çocuk hükümlüler hakkında uygulanabile­cek disiplin                    tedbirleri……………………………………. Madde 45

Çocuk hükümlüler hakkında uygulanabile­cek disiplin                    cezaları……………………………………… Madde 46

Disiplin soruşturması……………………………………… Madde 47

Disiplin cezasını gerektiren eylemlerin tekrarı, disiplin  cezalarının in­fazı ve kaldırılması……………………………............................Madde 48

Yönetim tarafından alınabilecek tedbirler…………………  Madde 49

Zorlayıcı araçların kullanılması…………………………… Madde 50

Ödüllendirme……………………………………………… Madde 51

Şikâyet ve itiraz…………………………………………… Madde 52

Nakiller……………………………………………………. Madde 53

Kendi istekleri ile nakil……………………………………  Madde 54

Disiplin nedeniyle nakil…………………………………… Madde 55

Zorunlu nedenlerle nakil…………………………………...Madde 56

Hastalık nedeniyle nakil…………………………………... Madde 57

Nakillerde alınacak tedbirler……………………………….Madde 58

Avukat ve noterle görüşme hakkı………………………….Madde 59

Kültür ve sanat etkinliklerine katılma, ifade özgürlüğü…... Madde 60

Kütüphaneden yararlanma…………………………………Madde 61

Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı……...… Madde 62

Hükümlünün barındırılması ve yatırılması………………….Madde 63

Hükümlünün giydirilmesi…………………………………  Madde 64

Hükümlünün bakıma muhtaç çocuklarının barındırılması... Madde 65

Hükümlünün telefon ile haberleşme hakkı………………..  Madde 66

Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanakların­dan yararlanma hakkı………………………….......................................Madde 67

Hükümlünün mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme            hakkı………………………………………………Madde 68

Hükümlüye dışarıdan gönderilen hediyeyi kabul etme hakkı.Madde 69

Din ve vicdan özgürlüğü…………………………………..Madde 70

Hükümlünün muayene ve tedavi istekleri………………… Madde 71

Hükümlünün beslenmesi………………………………….. Madde 72

İyileştirme programlarının belirlenmesi…………………... Madde 73

Hükümlülerin sayısı ve uygulanacak güven­lik tedbirleri… Madde 74

Eğitim programları…………………………………………Madde 75

Öğretimden yararlanma……………………………………Madde 76

Dernekler, vakıflar, gönüllü kuruluşlar ve kamu kurum ve

kuru­luşları ile ilişkiler……………………………………..Madde 77

Hükümlünün muayene ve tedavisi…………………………Madde 78

Sağlık denetimi……………………………………………. Madde 79

Hastaneye sevk…………………………………………….Madde 80

İnfazı engelleyecek hastalık hâli………………………….. Madde 81

Hükümlünün kendisine verilen yiyecek ve içecekleri                      reddetmesi…………………………………Madde 82

Hükümlüyü ziyaret………………………………………...Madde 83

Yabancı hükümlüleri ziyaret……………………………… Madde 84

Heyetlerin ceza infaz kurumlarını ziyaretleri……………... Madde 85

Ziyaret ve görüşlerde uyulacak esaslar…………………… Madde 86

Beden eğitimi………………………………………………Madde 87

Kütüphane ve kurslardan yararlanma……………………...Madde 88

Koşullu salıverilmede iyi hâlin saptanması………………..  Madde 89

Salıverilme öncesi için önlem ve ilişkiler………………….Madde 90

Hükümlüye iş bulmada yardım…………………………….Madde 91

Kapalı ceza infaz kurumu dışına çıkma hâl­leri…………….Madde 92

İzinler………………………………………………………Madde 93

Mazeret izni………………………………………………..Madde 94

Özel izin……………………………………………………Madde 95

İş arama izni………………………………………………. Madde 96

İzinden dönmeme, geç dönme……………………………..Madde 97

Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek

cezanın he­sabında duraksama……………………………..Madde 98

Birden fazla hükümdeki cezaların toplan­ması…………….  Madde 99

Hastanede geçen sürenin cezadan indiril­mesi…………….. Madde 100

İnfaz sırasında verilecek kararların mercii ve usulü………...Madde 101

İnfaz kurumuna dış yardımlar…………………………….. Madde 102

Hükümlüler arası yardımlaşma……………………………..Madde 103

Denetimli serbestlik ve yardım merkezleri ile koruma                    kurulları………………………………………Madde 104

Kamuya yararlı bir işte çalıştırma………………………….Madde 105

Adlî para cezasının infazı…………………………………. Madde 106

Koşullu salıverilme………………………………………..  Madde 107

Mükerrirlere özgü infaz rejimi ve denetimli serbestlik tedbiri.Madde 108

Seçenekli yaptırımların uygulanması………………………Madde 109

Özel infaz usulleri………………………………………….Madde 110

Tutuklama kararının yerine getirildiği ku­rumlar………….. Madde 111

Tutukevine kabul…………………………………………..Madde 112

Tutukluların barındırılması………………………………..  Madde 113

Tutukluların hakları……………………………………….. Madde 114

Kısıtlayıcı önlemler……………………………………….. Madde 115

Tutukluların yükümlülükleri………………………………  Madde 116

Hapis cezalarının ve tedbirlerin infazında göz önünde  bulundu­rulacak ve uygulanacak diğer kanunlardaki  hükümler…………………………………… Madde 117

Asker edilen kişilerin cezalarının infazı…………………...  Madde 118

Bu Kanunda geçen terimlerin etkisi………………………. Madde 119

Diğer kanunlarda yapılan yollamalar……………………... Madde 120

Tüzük ve yönetmelikler……………………………………Madde 121

Yürürlükten kaldırılan hükümler………………………….. Madde 122

GEÇİCİ Madde 1

GEÇİCİ Madde 2

Yürürlük……………………………………………………Madde 123

Yürütme……………………………………………………Madde 124

Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile

Koruma Kurulları Kanunu

Amaç……………………………………………………….Madde 1

Kapsam…………………………………………………….Madde 2

Tanımlar……………………………………………………Madde 3

Temel ilkeler……………………………………………….Madde 4

Yükümlülük………………………………………………..Madde 5

Kuruluş……………………………………………………. Madde 6

Teşkilât…………………………………………………….Madde 7

Daire Başkanlığı…………………………………………..  Madde 8

Daire Başkanlığının görevleri……………………………..  Madde 9

Şube müdürlüğü…………………………………………... Madde 10

Şube müdürlüğünün görevleri…………………………….. Madde 11

Soruşturma evresindeki görevler…………………………..Madde 12

Kovuşturma evresindeki görevler………………………… Madde 13

Kovuşturma evresinden sonraki görevler………………….Madde 14

Salıverme sonrası görevler………………………………...Madde 15

Koruma kurulları………………………………………….. Madde 16

Koruma kurullarının görevleri…………………………….  Madde 17

Şikâyet ve itiraz…………………………………………… Madde 18

Danışma Kurulunun oluşumu…………………………….. Madde 19

Danışma Kurulunun görevleri…………………………….. Madde 20

Şube müdürlüğü personelinin özlük işleri………………… Madde 21

Gönüllü Çalışanlar………………………………………… Madde 22

Denetim…………………………………………………… Madde 23

Personelin eğitimi…………………………………………. Madde 24

Diğer kurumların görevleri, teşvik ve işbirliği……………. Madde 25

Malî hükümler…………………………………………….. Madde 26

Yönetmelik………………………………………………... Madde 27

Kadro ihdası………………………………………………..Madde 28

GEÇİCİ Madde 1

GEÇİCİ Madde 2

GEÇİCİ Madde 3

Yürürlük…………………………………………………...Madde 29

Yürütme……………………………………………………Madde 30

Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri

Hakkında Yönetmelik

Amaç……………………………………………………….Madde 1

Kapsam…………………………………………………….Madde 2

Dayanak…………………………………………………… Madde 3

Tanımlar……………………………………………………Madde 4

Temel ilkeler……………………………………………… Madde 5

Ceza infaz kurumlarına girişte arama…………………….. Madde 6

Kapalı görüş………………………………………………. Madde 7

Görüş yeri………………………………………………….Madde 8

Ziyaret edebilecek kişiler…………………………………. Madde 9

Ziyaret gün ve saatleri…………………………………….. Madde 10

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanların              ziyaretçileri………………………………………Madde 11

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanların                 görüş usulü……………………...………………...……….          Madde 12

Açık görüş………………………………………………… Madde 13

Ziyaret edebilecek kişiler…………………………………. Madde 14

Bayramlarda ve özel günlerde açık görüş………………… Madde 15

Açık görüş yapılacak yer…………………………………..Madde 16

Görüş süresi ve saatleri………………………………….. Madde 17

Açık görüşe ilişkin diğer konular…………………………. Madde 18

Tutuklunun müdafi ile görüşmesi………………………… Madde 19

Hükümlünün avukat ile görüşmesi……………………….. Madde 20

Müdafilik ve vekillik görevinden yasaklanma…………….  Madde 21

Hükümlü ve tutuklunun noter ile görüşmesi……………… Madde 22

Avukat stajyerinin hükümlü ve tutuklu ile görüşmesi……. Madde 23

Birden çok hükümlü ve tutuklu ile görüşme……………… Madde 24

Yabancı uyruklu avukatın görüşmesi……………………...Madde 25

Heyetlerin ziyaretleri……………………………………… Madde 26

Aile fertleri, akrabalar ve yakınları tarafından ziyaret…….  Madde 27

Diplomatik temsilciliklerin ve konsolosluk memurlarının              ziyareti……………………………………………Madde 28

Konsolosluklarda çalışan diğer görevlilerin ziyareti……....  Madde 29

Yabancı heyetler ile kişi ve kuruluşların ziyaretleri……….  Madde 30

Yabancı hükümlü ve tutukluların din adamları tarafından                ziyareti………………………………………… Madde 31

Tıp doktorları tarafından yabancı hükümlü ve tutuklulara                

yönelik tedavi amaçlı ziyaret…………………………...…. Madde 32

Fahri konsolosların yabancı hükümlü ve tutukluların ziyareti.Madde 33

Belgelendirme…………………………………………….. Madde 34

Heyetlerin ziyaret usulü……………………………………Madde 35

Hastanede ziyaret…………………………………………. Madde 36

Giriş kartı…………………………………………………. Madde 37

Hukuksal amaçlı ziyaret talepleri………………………….  Madde 38

Din adamları tarafından ziyaret…………………………… Madde 39

Milletvekillerinin görüşmeleri……………………………....Madde 40

Ziyaretlerde konuşulacak lisan……………………………. Madde 41

Tutuklulara ilişkin uygulamalar…………………………... Madde 42

Yürürlük…………………………………………………...Madde 43

Yürütme……………………………………………………Madde 44

 

Hükümlülerin Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılmaları

Hakkında Yönetmelik

Amaç ve kapsam…………………………………………..Madde 1

Dayanak……………………………………………………Madde 2

Tanımlar……………………………………………………Madde 3

Açık ceza infaz kurumlarına ayrılma kararı………………. Madde 4

İki yıldan az hapis cezası bulunan hükümlüler…………….Madde 5

İki yıldan fazla hapis cezası bulunan hükümlüler………… Madde 6

Çocuk ve genç hükümlülerin açık ceza infaz kurumlarına               ayrılması…………………………………………Madde 7

Yeniden açık ceza infaz kurumuna ayrılma………………. Madde 8

Bakanlığa gönderilecek belgeler…………………………..  Madde 9

Açık ceza infaz kurumlarına ayrılamayacak hükümlüler…. Madde 10

Açık ceza infaz kurumları arası nakiller…………………...Madde 11

Naklin yapılması ve nakil giderleri………………………..  Madde 12

Kapalı ceza infaz kurumlarına iade……………………….. Madde 13

Yürürlük……………………………………………………Madde 14

Yürütme……………………………………………………Madde 15

Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri Yönetmeliği

Amaç ve kapsam…………………………………………..Madde 1

Dayanak……………………………………………………Madde 2

Tanımlar……………………………………………………Madde 3

Gözlem ve sınıflandırma merkezlerinin kuruluşu………… Madde 4

Gözlem ve sınıflandırma merkezlerinin personeli…………Madde 5

Gözlem ve sınıflandırma merkezlerinin görev ve yetkileri.. Madde 6

İdare ve gözlem kurulu…………………………………….Madde 7

İdare ve gözlem kurulunun görevleri………………………Madde 8

Toplantı ve karar yeter sayısı………………………………Madde 9

Hükümlülerin gözlemleri…………………………………..Madde 10

Hükümlülerin gözleme tabi tutulmaması…………………..Madde 11

Toplu faaliyetler……………………………………………Madde 12

İşkollarında çalışma……………………………………….. Madde 13

Eğitim – öğretim…………………………………………...Madde 14

Din…………………………………………………………Madde 15

Sağlık………………………………………………………Madde 16

Gözlem ve sınıflandırma formu……………………………Madde 17

Kurum en üst amirinin değerlendirmesi…………………...Madde 18

İdare ve gözlem kurulunun incelemesi…………………….Madde 19

Cezanın infaz edileceği kurumun belirlenmesi…………….Madde 20

Gözlem ve sınıflandırma dosyası…………………………. Madde 21

Gözlem ve sınıflandırma dosyası…………………………. Madde 21

Hükümlülerin Gruplandırılması……………………………Madde 22

Mükerrirlerin gruplandırılması……………………………. Madde 23

Hükümlülük sürelerine ve suç çeşitlerine göre gruplandırma.Madde 24

Yaşları nedeniyle gruplandırılması………………………..  Madde 25

Akli, bedensel durumları nedeniyle gruplandırılması……..  Madde 26

Örgütsel durumları nedeniyle gruplandırma……………… Madde 27

Genel eğitim programları…………………………………. Madde 28

Eğitim öğretim programları……………………………….. Madde 29

Destek programları………………………………………... Madde 30

İyileştirmeye gereksinimi olmayan hükümlülerin                            belirlenmesi…………………………….Madde 31

Uygulanacak programlar…………………………………..Madde 32

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik………………………... Madde 33

Geçici Madde 1

Yürürlük……………………………………………………Madde 34

Yürütme……………………………………………………Madde 35

Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelik

Amaç ve kapsam…………………………………………..Madde 1

Dayanak……………………………………………………Madde 2

Tanımlar…………………………………………………... Madde 3

Mutfak teşkilatı olan ceza infaz kurumlarında bulundurulabilecek gıda maddeleri……………….……….………….……….……..Madde 4

Mutfak teşkilatı olmayan ceza infaz kurumlarındaki gıda maddeleri ve kullanılacak malzemeler……………...…….………….……….………Madde 5

Yeme ve içmede kullanılan araç ve gereçler……………… Madde 6

Giyim eşyaları…………………………………………….. Madde 7

Süreli veya süresiz yayınlar ile kitaplar……………………Madde 8

Elektrikli eşyalar…………………………………………...Madde 9

Müzik aletleri………………………………………………Madde 10

Dinî ihtiyaçlar……………………………………………...Madde 11

Sağlık………………………………………………………Madde 12

Temizlik……………………………………………………Madde 13

El işi faaliyetleri……………………………………………Madde 14

Bulundurulabilecek hayvanlar ile diğer eşyalar……………Madde 15

Açık ceza infaz kurumları ve çocuk eğitimevlerinde bulunacak eşyalar…………………………………..……...…………Madde 16

Eşyaların nakilleri………………………………………….Madde 17

Tutuklular hakkında uygulama…………………………….Madde 18

Yürürlük……………………………………………………Madde 19

Yürütme……………………………………………………Madde 20

Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve

Diğer Hükümler……………………………………..…Genelge 45

Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim

ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler…….…….Genelge 46

Disiplin Suç ve Cezalarına Ait Esaslar……………...…Genelge 50

İNFAZ HUKUKUNA GİRİŞ

 

Selcen Ataç

Avukat

İstanbul Barosu

Türkiye’de kanunlar, sistemler ve kurumlar değişmektedir. Kolluğun görevlerini yerine getirirken bu değişimle birlikte gelişimin de sağlanabilmesi için mevzuatı yakından takip etmesi gerekmektedir. Bu amaçla hazırlanan derlemede, bana da katkıda bulunma fırsatı veren Hocam Prof. Dr. Feridun Yenisey’e teşekkür ediyor, derlemenin faydalı olmasını diliyorum.

Polis ve Hukuku adlı kitabın İnfaz Hukuku ve Denetimli Serbestlik Hukukuna ayrılan bölüm için yazılan giriş yazısında genel ilkeler incelenecektir.

İnfaz Hukukundaki temel ilke, kuralların; ırk, renk, dil, din, siyasal veya başka bir fikir, milli veya toplumsal köken, mülkiyet, doğum veya başka bir statüyle ayrımcılık yapılmadan uygulanması, mahpuslara doğuştan sahip oldukları insanlık onurunun ve değerinin gerektirdiği saygı ile muamele edilmesidir[1] (BM, Mahpusların İyileştirilmesi İçin Temel Prensipler).

Çağdaş infaz hukukundaki temel amaç; hükümlünün yeniden sosyalleşmesini sağlayarak kanunlara ve toplumsal kurallara saygılı üreten bir birey olarak toplumdaki yerini almasını sağlamak böylece toplumu korumaktır. Hapis cezalarının ıslah edici etkisinden daha çok kişileri suça eğilimli hale getirmesi ile birlikte, çağdaş infaz anlayışı içinde hapis cezalarının etkinliği tartışılmıştır. Bunun sonucunda infaz hukukunun amacı,  genel ve özel önlemenin yanında hükümlünün yeniden sosyalleştirilmesi, toplumsal yaşama uyum sağlamak yönünde gelişme göstermiştir.

Yeni İnfaz Kanununda Türk Ceza Kanunundaki yaptırımlara ilişkin ayrıma bağlı olarak, cezalar ve güvenlik tedbirlerinin infazında uygulanacak hükümler ile infazda gözetilecek temel ilkeler belirtilmiş, İnfaz kurumlarının tanımlarına hükümlünün hakları, güvenceleri ve kısıtlamalarına yer verilerek, hükümlülerin tabi olacakları rejimlere ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

5257 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun kapsamındaki en önemli yenilik, ceza adalet sistemine yeni bir anlayış getirecek olan Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurullarının kurulacağına ilişkin 104üncü maddedeki düzenlemedir. Yeni düzenleme “community sanctions” “kamusal yaptırımlar” ve “toplum içinde ceza ve tedbirlerin çekilmesi” kavramlarını da beraberinde getirmiştir.

Kamusal yaptırımlar (Kamusal cezalar veya tedbirler) deyimi ile suçlunun toplum içerisinde tutularak, üzerine yüklenen koşullar ve/veya yükümlülüklerle özgürlüğüne bazı kısıtlamalar konulması ve bunların kanunla oluşturulmuş birimler tarafından yerine getirilmesi ifade edilmektedir. Kamusal yaptırımlar herhangi bir mahkeme ya da hakim tarafından verilen bir cezayı ve bir ceza kararından önce ya da o cezanın yerine alınmış olan bir tedbiri, aynı zamanda bir hapis cezasının cezaevi dışında infaz edilmesini ifade etmektedir[2] (AK R (92) 16 Ek).

Bu yaptırımların yerine getirilmesini içeren hizmetleri sunacak olan teşkilatlanma, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 104 üncü maddesindeki hüküm ile kurulan, Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurullarıdır. Bu kapsamda daha önce bir kısmı 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkındaki Kanununda yer alan ancak uygulama alanı bulunmayan hükümler, ilk kez belirli bir teşkilatlanmanın oluşturulması ve bu teşkilatın sunacağı hizmetler içinde yerine getirilecektir.

İnfaz Hukukunda yer alan bu yeni anlayış; kısa süreli hürriyeti bağlayıcı cezalar yerine uygulanacak yaptırımlara, kişinin cezasını toplum içinde denetim altında çekmesine, infaz kurumundan çıktığında denetim altında olmasına, yeniden toplumla bütünleşmesinin sağlanabilmesi için gerektiğinde koruma kurulları kapsamındaki çeşitli kurumlar ile dernek ve vakıfların katkılarıyla ekonomik ve psiko sosyal desteğin sağlanması ve mağdurun korunması esaslarına dayanmaktadır.

Bu kapsamda oluşturulan yeni sistem ile infaz hukukunda

1-    Suç işleyen kişi açısından, kişinin yeniden sosyalleşmesini, üreten ve tüketen bir birey olarak toplumdaki yerini alması,

2-    mağdur açısından, psiko sosyal destek sunulması mağdurun korunmasının sağlanması,

3-    toplum açısından ise, suç ile oluşan zararın giderilmesinde aktif olarak katılmasının sağlanması,

üç temel hedef olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu hedeflere yönelik olarak 5257 sayılı kanunun 104 üncü maddesindeki atıf ile hazırlanan 5402 sayılı kanunda, Denetimli Serbestlik ve Yardım teşkilatı ve bu teşkilatın sunacağı hizmetlere ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

Teşkilatın, soruşturma, kovuşturma, kovuşturma evresinden sonra salıverme sonrası aşamalarda yerine getireceği hizmetler; uygulanacak yaptırımın bireyselleştirilmesini sağlayan sosyal araştırma raporlarının yazılması, cezaların ertelenmesine bağlı olarak ya da salıverilme sonrası uygulanacak denetim, soruşturma veya kovuşturma evresinde talebe bağlı olarak, şüpheliye sanığa, psiko sosyal danışmanlık yapmak, salıverilme sonrası hükümlülerin ekonomik problemlerine çözüm bulmaya yönelik olarak, meslek veya sanat edinmeleri veya kendilerine uygun iş bulmalarına yardımcı olmak, suçtan zarara gören kişiye psiko sosyal ve ekonomik sorunların çözümünde danışmanlık yapmak ve yardımcı olmak. olarak özetlenebilir.

Denetimli serbestlik teşkilatlanmaları, kolluk makamları, çeşitli kamu kurumları, dernekler, vakıflar ve halkın katılımı ile sağlanacak olan “işbirliği” Ceza adalet sistemi içinde yeni bir unsur olarak yer alan denetimli serbestlik ve yardım sistemine işlerlik kazandıracaktır. Denetim görevini yerine getirecek olan memurların bir kısmının “gönüllülük” esasına bağlı olarak çalışacak olması, sisteme işlerlik kazandıracak olan ikinci önemli unsurdur. Bunun için öncelikle halkın sistem hakkında doğru biçimde bilgilendirilmesi gerekmektedir. Böylelikle toplum suç ile doğan zararın giderilmesine ve toplumun korunmasına aktif olarak katılacaktır.

Yeni oluşum ile birlikte “işbirliği” esasına bağlı olarak kolluğun yeni görev tanımlamaları doğmuştur. Kolluğun işbirliğine başvurulabilecek hükümler şu şekilde düzenlenmiştir.

Denetimli Serbestlik ve Yardım ile Koruma Kurulları Kanununda kovuşturma evresinden sonraki görevler başlıklı 14 üncü maddesinde:

5237 sayılı Türk Ceza Kanunun 50 inci fıkrasının c d e bendinde yer alan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı hapis cezasına seçenek yaptırımlar ile, 5275 sayılı kanunun 105 inci maddesinde belirtilen kamuya yararlı bir işte çalıştırma seçenek yaptırımının kanunda belirtilen kurallara uygun olarak yerine getirilmesinde,

Hapis cezasının ertelenmesine bağlı olarak 51 inci maddenin a b c bentlerinde belirtilen “meslek veya sanat sahibi olmayan hükümlünün bu amaçla bir eğitim programına devam etmesine”, “bir meslek veya sanat sahibi hükümlünün bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına”, “onsekiz yaşından küçük olan hükümlülerin bir meslek veya sanat edinmelerini sağlamak amacıyla gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmesine mahkemece karar verildiğinde,

Yeni Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinin 5. fıkrası gereğince belli bir hak veya yetkinin kullanılması, 6. fıkrası gereğince meslek veya sanatın icrasının yasaklanması ya da sürücü belgesinin geri alınması kararı verilenlerin denetim sürelerini, kanunda belirtilen usul ve esaslara uygun olarak geçirmeleri ile güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesini sağlamak üzere, gerektiğinde kolluk ve ilgili makamlarla işbirliği yapılacağı belirtilmiştir. Ayrıca Denetimli Serbestlik ve Yardım Teşkilatlanmaları tarafından salıverilme sonrası yerine getirilecek görevlerin düzenlendiği 15 inci maddede:

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun koşullu salıverilmeye ilişkin 107 inci maddesinin yedi, sekiz, dokuz, on iki, on dördüncü fıkraları ile mükerrirlere özgü infaz rejimi ve denetimli serbestlik tedbirinin düzenlendiği 108 inci maddesinde düzenlenen dört ve altıncı fıkralarında düzenlenen yükümlülüklerin denetlenmesi için gerektiğinde kolluk makamları ile işbirliği içinde yerine getirileceği belirtilmiştir. Polis bu noktada ihtiyaç duyulduğunda denetim görevinin yerine getirilmesi için kullanılacaktır.

İnfaz hukuku içinde denetimli serbestlik ve yardım sistemi değerlendirildiğinde, mahkemeler ve infaz kurumları arasında sistemi tamamlayan   yeni bir unsur olan denetimli serbestlik ve yardım teşkilatlanmalarının girdiği görülmektedir. Kurumlar arasında işbirliğinin gerçekleştirilebilmesi, gönüllülük esasının hayata geçebilmesi için toplum desteğinin sağlanması gerekmektedir. Sistem aynı zamanda mahkemeler ve infaz kurumları arasında özellikle mükerrirliğin önlenmesindeki kısır döngünün önüne geçebilecek bir araç olarak görülmelidir. Ceza infaz hukuku alanındaki değişiklikler, ancak denetimli serbestlik ve yardım sistemine işlerlik kazandırıldığı zaman reform niteliği kazanacaktır.  

 

BİRİNCİ KİTAP

Amaç ve Temel İlkeler,

Hapis Cezası ve Güvenlik Tedbirleri

BİRİNCİ KISIM

Amaç ve Temel İlkeler

BİRİNCİ BÖLÜM

Kanunun Amacı

Madde 1- Amaç: (1) Bu Kanunun amacı, ceza ve güven-lik tedbirlerinin infazına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.

İKİNCİ BÖLÜM

Temel İlkeler

Madde 2- İnfazda temel ilke: (1) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin kurallar hükümlülerin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, doğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken ve siyasî veya diğer fikir yahut düşünceleri ile ekonomik güçleri ve diğer toplumsal konumları yönünden ayırım yapılmaksızın ve hiçbir kimseye ayrıcalık tanınmaksızın uygulanır.

(2) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazında zalimane, insanlık dışı, aşağılayıcı ve onur kırıcı davranışlarda bulunulamaz.

Madde 3- İnfazda temel amaç: (1) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.

Madde 4- İnfazın koşulu: (1) Mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz olunamaz.

Madde 5- İnfazın dayanakları ve kimin tarafından izleneceği: (1) Mahkeme, kesinleşen ve yerine getirilmesini onayladığı cezaya ilişkin hükmü Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir. Bu hükme göre cezanın infazı Cumhuriyet savcısı tarafından izlenir ve denetlenir.

İKİNCİ KISIM

Hapis Cezaları ve Güvenlik Tedbirleri

BİRİNCİ BÖLÜM

Hapis Cezaları ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazında

Gözetilecek İlkeler

Madde 6- Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler: (1) Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:

a) Hükümlüler ceza infaz kurumlarında güvenli bir biçimde ve kaçmalarını önleyecek tedbirler alınarak düzen, güvenlik ve disiplin çerçevesinde tutulurlar.

b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir.

c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.

d) İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı saptanan hükümlülere ilişkin infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir ve bu hususlar yönetmeliklerde düzenlenir.

e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilir. Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun, tüzük ve yönetmeliklerin verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir.

f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.

g) Hükümlünün infazın amacına uygun olarak kanun, tüzük ve yönetmeliklerin belirttiği hükümlere uyması zorunludur.

h) Kanunlarda gösterilen tutum, davranış ve eylemler ile kurum düzenini ihlâl edenler hakkında Kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanır. Cezalara, Kanunda belirtilen merciler, sürelerine uygun olarak hükmederler. Cezalara karşı savunma ve itirazlar da Kanunun gösterdiği mercilere yapılır.

Madde 7- İyileştirmede başarı ölçütü: (1) Hapis cezalarının infazında hükümlülerin iyileştirilmeleri amacını güden programların başarısı, elde ettikleri yeni tutum ve becerilerle orantılı olarak ölçülür. Bunun için iyileştirme çabalarına yönelik olarak hükümlünün istekli bulunması teşvik edilir.

(2) Hapis cezasının, kendisinde var olan zararlı etki yapıcı niteliğini mümkün olduğu ölçüde azaltacak biçimde düzenlenecek programlar, usûller, araçlar ve zihniyet doğrultusunda yerine getirilmesi esasına uyulur. İyileştirme araçları hükümlünün sağlığını ve kişiliğine olan saygısını korumasını sağlayacak usûl ve esaslara göre uygulanır.

İKİNCİ BÖLÜM

Ceza İnfaz Kurumlarının Türleri

Madde 8- Kapalı ceza infaz kurumları: (1) Kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlileri bulunan, firara karşı teknik, mekanik, elektronik veya fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasın olanaklı bulunduğu, yeterli düzeyde güvenlik sağlanmış ve hükümlünün gereksinimine göre bireysel, grup hâlinde veya toplu olarak iyileştirme yöntemlerinin uygulanabileceği tesislerdir.

Madde 9- Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları: (1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasların geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişilik odalarda barındırıldıkları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileştirme yöntemleri uygulanır.

(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan;

a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78),

b) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82),

c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188),

d) Devletin güvenliğine karşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308),

e) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315),

Mahkûm olanların cezaları, bu kurumlarda infaz edilir.

(3) Eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim altında bulundurulmaları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukları kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya iyileştirme tedbir, araç ve usûllerine ısrarla karşı koyanlar bu kurumlara gönderilirler.

(4) Birinci fıkrada tanımı yapılan kurumların ihtiyacı karşılama bakı